قاعده دیه اعضای فرد و زوج در فقه امامیه و اهل سنت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس حوزه و دبیر گروه علمی حقوق جامعه المصطفی مشهد

چکیده

یکی از قواعد حاکم بر دیات, قاعده دیه اعضای یکی (واحد) و دوتایی (اثنان) است که در این نوشتار از آن به صورت مسامحی به اعضای زوج و فرد تعبیر می‌شود. این قاعده فی‌الجمله مورد پذیرش تمام فقهای‌ شیعه و مذاهب اربعه اهل سنّت قرار گرفته است,ولی پیرامون مستندات و ملاک آن, اختلاف نظر وجود دارد مستند امامیه, عموم صحیحه هشام بن سالم و اطلاق صحیحه عبدالله بن سنان است. امّا مستند اهل سنّت,‌قیاس مستنبط العله‌ای است که از روایت حضرت رسول اکرم(ص) پیرامون دیه برخی اعضا, استفاده شده است؛ برداشت فقهای اهل سنّت از حدیث پیامبر اکرم(ص) یکسان نمی‌باشد, به گونه‌ای که حنفیه علت دیه کامل را تفویت منفعت یا تفویت جمال می‌دانند, مالکیه علت را تنها تفویت منفعت می‌دانند, شافعیه معیار را ‌از بین بردن تمامیت خلقت و الم و درد ناشی از جنایت و گاه معیار را تفویت منفعت و تفویت جمال با هم می‌دانند. حنبلی‌ها نیز علت دیه کامل را در بیش‌تر موارد تفویت منفعت و تفویت جمال با هم و گاه‌ تفویت منفعت یا تفویت جمال می‌دانند؛ نوشتار حاضر تلاش می‌کند مستندات قاعده را در فریقین بررسی نموده و در نهایت با توجه به ملاکات امامیه و اهل سنت در دیه اعضای زوج وفرد آنها را تجزیه و تحلیل نماید.

کلیدواژه‌ها